Avrupa
Futbol Şampiyonası tam 'resmi' olmadan ilk kez 1956'da
gerçekleştirildi. Turnuvanın düzenlenmesi için en büyük girişimi o
zamanın Fransız Futbol Federasyonu Sekreteri Henri Delanuay yaptı.
Delanuay'ın girişimleri ve organizasyonu sonucu turnuva resmiyet
kazandı ve ilk şampiyonada final Delanuay adına düzenlendi.
Avrupa
Futbol Şampiyonası 1960'dan beri UEFA tarafından 4 yılda bir düzenlenen
bir futbol organizasyonudur. 1980 yılına kadar maçlar ayrı şehirlerde,
final ise UEFA'nın belirlediği bir yerde oynanıyordu. Turnuva bu yıldan
sonra UEFA tarafından daha önce belirlenen ülkede gerçekleşti ve tüm
maçlar aynı ülkede oynandı. 1980'e kadar oynanan 3. lük 4. lük maçları
da bu tarihten sonra gerçekleştirilmedi.
İlk şampiyonada finale
ev sahipliğini Fransa yaptı. Türkiye elemelerde Romanya'ya iki maçta da
yenilerek finallere katılma şansı kazanamadı. 1960'da Paris'de oynan
finalde Sovyetler Birliği ile Yugoslavya arasında oynandı. Sovyetler
Birliği uzatmalara giden müsabakayı 2-1 kazandı ve Avrupa Futbol
Şampiyonası tarihinde ilk kez kupaya uzanan takım oldu.
Yugoslavya'nın
tek golünü kaydeden Milan Galiç ise halen daha kırılmamış bir rekora
imza attı. Galiç turnuvada oynadığı 10 maçta da gol atarak müthiş bir
rekora imza attı.
1960 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI
KATILAN TAKIMLAR:
SSCB
Macaristan
Polonya
İspanya
Danimarka
Çekoslavakya
Romanya
Türkiye
Fransa
Yunanistan
Norveç
Avusturya
Yugoslavya
Bulgaristan
Doğu Almanya
Portekiz
ÇEYREK FİNAL:
SSCB walk over İspanya
Fransa (5 - 2) (4 - 2) Avusturya
Romanya (0 - 2) (0 - 3) Çekoslavakya
Portekiz (2 - 1) (1 - 5) Yugoslavya
YARI FİNAL:
Sovyetler Birliği 3-0 Çekoslavakya
Yugoslavya 5-4 Fransa
ÜÇÜNCÜLÜK:
Çekoslavakya 2-0 Fransa
FİNAL:
Sovyetler Birliği 2-1 Yugoslavya (Uzatmalarda)
--------------------
EV SAHİPLERİNİN YÜZÜ GÜLÜYOR
1964
şampiyonası ise o sıra yaşanan savaş ve politik durumlardan ötürü çok
sağlıklı bir turnuva olmadı. Yunanistan'ın Ermenistan'da mücadeleye
çıkmak istememesi buna örnek sayılabilir. Final ev sahibi ekip İspanya
ile Sovyetler Birliği arasında oynandı. İspanya Madrid'deki finalde
Sovyetler Birliği'ni 2-1 mağlup ederek mutlu sona ulaştı.
1964 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI
İspanya
Kuzey İrlanda
İrlanda
Avusturya
Doğu Almanya
Macaristan
Bulgaristan
Fransa
SSCB
İtalya
Yugoslavya
İsveç
Danimarka
Arnavutluk
Hollanda
Luksemburg
ÇEYREK FİNAL:
İspanya (5 - 1) (2 - 0) İrlanda
Fransa (1 - 3) (1 - 2) Macaristan
İsveç (1 - 1) (1 - 3) SSCB
Luksemburg (3 - 3) (2 - 2) (0 - 1) Danimarka
YARI FİNAL:
İspanya 2 - 1 (Uzatmalarda)
SSCB 3 - 0 Danimarka
ÜÇÜNCÜLÜK:
Macaristan 3 - 1 Danimarka (Uzatmalarda)
FİNAL:
İspanya 2 - 1 SSCB
------------
Avrupa
Futbol Şampiyonası 1968'den sonra isim değiştirdi. Turnuva UEFA'nın
yönetimine girdi ve UEFA Avrupa Futbol Şampiyonası olarak adlandırıldı.
Bu yıl ile birlikte turnuvanın formatı da değişti. Turnuvaya katılan
takım sayısı arttırıldı. Turnuvaya katılan takımlar 8 gruba ayrıldı.
Grupları ilk iki sırada bitiren takımlar birbirleriyle karşılaştı ve
ardından çeyrek finale kalan takımlar çift maç usülü mücadele ettiler.
1968'de
turnuvanın sonunda kupaya uzanan takım finale ev sahipliği yapan ekip
olacaktı. Roma'da düzenlenen finalde İtalya'nın rakibi Yugoslavya'ydı.
Turnuvanın değişen formatı ve rövanş usülü karşılaşma 'final' için de
geçerliydi. Finalin ilk maçı 1-1 berabere bitti. Final aynı yerde iki
gün sonra oynandı. İkinci maçta İtalya 2-0 kazanarak Avrupa Şampiyonu
oldu.
1968 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI
KATILAN TAKIMLAR:
Bulgaristan
İtalya
Macaristan
Sovyetler Birliği
İngiltere
İspanya
Fransa
Yugoslavya
ÇEYREK FİNAL:
Bulgaristan 3 - 2 (0 - 2) İtalya
Macaristan 2 - 0 (0 - 3) Sovyetler Birliği
İngiltere 1 - 0 (1 - 2) İspanya
Fransa 1 - 1 (1 - 5) Yugoslavya
YARI FİNAL:
İtalya 0 - 0 Sovyetler Birliği (Para atışı)
Yugoslavya 1 - 0 İngiltere
ÜÇÜNCÜLÜK MAÇI:
İngiltere 2 - 0 Sovyetler Birliği
FİNAL:
İtalya 1 - 1 Yugoslavya (Uzatmalar)
İtalya 2 - 0 Yugoslavya
----------------------
PANENKA'NIN PENALTISI
1972
UEFA Avrupa Futbol Şampiyonası'nda final Belçika'da oynandı. O yıllarda
Dünya Futbolu'nda tam anlamıyla bir Batı Almanya üstünlüğü vardı.
Turnuvaya damgasını vuran isim Batı Almanya'ya Sovyetler Birliği ile
oynanan final maçında 2 gol birden atan Gerd Müller'di.
Finalde
Yugoslavya'yı sahadan silen Batı Almanya, maçı 3-0 kazanıyor ve
turnuvayı 4 gol ile gol kralı olarak tamamlayan Gerd Müller bir efsane
olarak futbol tarihinde yerini alıyordu. Müller'in yanında bu
şampiyonada Franz Beckenbauer de futbolseverler ile tanıştı. Batı
Almanya 1970 Dünya Kupası'nı kaldırdıktan sonra Avrupa Şampiyonluğu'nu
da elde edince bu alanda Dünya Kupası'nın ardından Avrupa Şampiyonu
olan tek takım ünvanını elde etti.
1972 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI
KATILAN TAKIMLAR:
Romanya
Macaristan
İngiltere
Sovyetler Birliği
Belçika
İtalya
Yugoslavya
Batı Almanya
ÇEYREK FİNAL:
İngiltere (1 - 3) (0 - 0) Batı Almanya
İtalya (0 - 0) (2 - 1) Belçika
Macaristan (1 - 1) (2 - 1) Romanya
Yugoslavya (0 - 0) (0 - 3) Sovyetler Birliği
YARI FİNAL:
Batı Almanya 2 - 1 Belçika
Sovyetler Birliği 1 - 0 Macaristan
ÜÇÜNCÜLÜK MAÇI:
Belçika 2 - 1 Macaristan
FİNAL:
Batı Almanya 3 - 0 Sovyetler Birliği
-------------------------
Avrupa
Futbol Şampiyonası'nın 5. ayağında (1976) final Yugoslavya'da
düzenlendi. Oldukça gollü geçen ve maç başına gol ortalaması 4.25 gol
olan turnuvada finalde yine son şampiyon Batı Almanya vardı. Batı
Almanya'nın rakibi Çekoslavakya'ydı . Çekler turnuva başı hemen hemen
hiç şans verilmeyen bir takım olarak gösteriliyordu ve tüm otoriteleri
yanılttılar.
Çekler 25. dakikada Batı Almanya karşısında durumu
2-0'a getirmesine rağmen Panzerler'in iki golüne engel olamadı ve
şampiyonu penaltı atışları belirledi. Batı Almanya'dan Uli Hooness'in
penaltı kaçırmasından sonra Çekoslavakya'dan Penenka topun başına geçti
ve Çekler'e kupayı getiren golü kaydetti. Çekoslavakya turnuvanın ilk
maçında İngiltere'ye 3-0 yenilerek kötü bir başlangıç yaşasa da
ardından oynadığı 9 maçı da kazanarak Avrupa Şampiyonu oldu.
1976 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI
KATILAN TAKIMLAR:
Çekoslavakya
Galler
Yugoslavya
İspanya
Hollanda
Sovyetler Birliği
Belçika
Batı Almanya
ÇEYREK FİNAL:
Çekoslavakya 2 - 0 (2 - 2) Sovyetler Birliği
Hollanda 5 - 0 (2 - 1) Belçika
Yugoslavya 2 - 0 (1 - 1) Galler
İspanya 1 - 1 (0 - 2) Batı Almanya
YARI FİNAL:
Çekoslavakya 3 - 1 Hollanda (Uzatmalarda)
Batı Almanya 4 - 2 Yugoslavya (Uzatmalarda)
ÜÇÜNCÜLÜK:
Hollanda 3 - 2 Yugoslavya (Uzatmalarda)
FİNAL:
Çekoslavakya 2 - 2 Batı Almanya (5-3 Penaltı atışları)
-------------------------------------------
YİNE BATI ALMANYA
1980'de
İtalya'da düzenlenen turnuva ise Avrupa Futbol Şampiyonası'nda format
anlamında tam bir çehre değişikliği yarattı. Finallere katılmaya hak
kazanan 8 takım ve iki grup ile başlanan turnuva gruplarda ilk sırayı
alan takımları doğrudan finalde, ikinci sırayı alan takımlar ise
finalin ardında 3.'lük 4.'lük maçına çıktılar.
Finalin ismi Batı
Almanya ve Belçika'ydı. Öte yandan bu turnuva Avrupa Futbol Şampiyonası
tarihine 'tüm maçların aynı ülkede oynandığı ilk turnuva' olarak geçti.
Tüm maçlar İtalya'da gerçekleştirildi. Roma'da oynanan finalde Batı
Almanya Belçika'yı 2-1 mağlup ederek tarihine ikinci Avrupa
Şampiyonluğunu taşıdı ve kupaya uzandı.
1980 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI
KATILAN TAKIMLAR:
Batı Almanya
Çekoslavakya
Hollanda
Yunanistan
Belçika
İtalya
İngiltere
İspanya
ÇEYREK FİNAL:
Yok grup birincileri direk finale çıktı.
ÜÇÜNCÜLÜK:
İtalya 1 - 1 (8 - 9) Çekoslavakya (Penaltılar)
FİNAL:
Batı Almanya 2 - 1 Belçika
------------------------------
PLATİNİ EFSANESİ
84'de
ev sahibi Fransa'ydı. Bu bir anlamda da Fransa'nın büyük efsanesi
Michel Platini'nin Avrupa Futbolu'na damgasını vurması için de büyük
bir fırsattı. 1980 İtalya'da oynanmayan 'yarı final' maçları 1984
Fransa Avrupa Futbol Şampiyonası ile tekrar geri döndü. 8 takımın
elemelerden sonra finallere katılma şansı yakaladığı turnuvada,
gruplarda ilk sırayı alan takımlar diğer grubun ikincisi ile bir yarı
final müsabakasına çıktılar. Paris'te düzenlenen finalde rakipler
Fransa ve İspanya'ydı. Ev sahibi ekip İspanya'yı finalde 2-0 mağlup
ederek tarihinde ilk kez bir Avrupa Şampiyonluğu'na uzanırken, final
maçında frikikten golünü atan Platini turnuvayı 9 gol gibi rekor bir
rakam ile kapattı ve gol kralı oldu. Turnuvada Platini her maçta gol
kaydetmiş iki maçta ise Fransa adına hat-trick yapmıştı.
1984 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI
KATILAN TAKIMLAR:
Fransa
Danimarka
Belçika
Yugoslavya
Batı Almanya
Portekiz
Romanya
İspanya
ÇEYREK FİNAL:
Yok gruplarda ilk iki sırayı alan takımlar direk yarı finale yükseldi.
YARI FİNAL:
Fransa 1 - 1 (3 - 2) Portekiz (Uzatmalar)
Danimarka 1 - 1 (4 - 5) İspanya (Penaltılar)
FİNAL:
Fransa 2 - 0 İspanya
-------------------
88'de
turnuva Almanya'da düzenlendi. Format değişikliğine gidilmeden oynanan
turnuvada finalde Portakal kokusu vardı. Hollanda Sovyetler Birliği'ni
Münih Olimpiyat Stadyumu'nda 72 bin kişinin önünde oynanan maçta Marco
Van Basten'in müthiş volesi ve Gullit'in kafa golleriyle 2-0 mağlup
etti ve şampiyonluğa uzandı. Ev sahibi Almanya gruptan 1.ci olarak
çıkmasına rağmen yarı finalde Hollanda'ya boyun eğerek final yüzü
görememişti.
1988 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI
KATILAN TAKIMLAR:
Batı Almanya
İtalya
Danimarka
İspanya
SSCB
İngiltere
Hollanda
İrlanda
ÇEYREK FİNAL:
Yok gruplarda ilk iki sırayı alan takımlar direk yarı finale yükseldi.
YARI FİNAL:
Batı Almanya 1 - 2 Hollanda
SSCB 2 - 0 İtalya
FİNAL:
SSCB 0 - 2 Hollanda
----------------------------
DANİMARKA'NIN KADERİ ŞAMPİYONLUK
1992'de
İsveç'te düzenlenen turnuva ise politik anlamda çok konuşuldu.
Sovyetler Birliği'nin Bağımsız Devletler Topluluğu olarak ayrılmasından
sonra turnuvaya Rusya, Ukrayna, Beyaz Rusya, Kazakistan, Özbekistan,
Türkmenistan, Kırgızistan, Ermenistan, Moldova ve Tacikistan'dan gelen
futbolcular ile kurduğu karma bir kadro ile 'Bağımsız Devletler
Topluluğu' adı ile katıldı.
O dönem Yugoslavya'da yaşanan iç
savaş ise elemelerden sonra finallere katılma hakkı kazanan
Yugoslavya'nın turnuvaya girmesini engelledi. Yugoslavya'nın yerine
şampiyonaya Danimaka katıldı. UEFA Danimarka'nın kupaya katılacağını
turnuvanın başlamasına 11 gün kala açıkladı. Danimarkalılar 11 günlük
hazırlığın ardından ilk maçlarına çıktılar.. Final Göteborg'da
Danimarka ve Almanya arasında oynandı. Turnuvaya sonradan katılma şansı
yakalayan Danimarka, Almanya'yı 2-0 mağlup ederek sürpriz bir şekilde
Avrupa Şampiyonu oldu.
1992 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI
KATILAN TAKIMLAR:
CIS
Danimarka
İngiltere
Franca
Almanya
Hollanda
İskoçya
İsveç
Yugoslavya
ÇEYREK FİNAL:
Yok gruplarda ilk iki sırayı alan takımlar direk yarı finale yükseldi.
YARI FİNAL:
İsveç 2 - 3 Almanya
Hollanda 2 - 2 (4 - 5) Danimarka (Penaltılar)
FİNAL:
Danimarka 2 - 0 Almanya
----------------------------------
ALTIN GOL EVİMİZE GELDİ
1996'da
İngiltere'de gerçekleştirilen 'Futbol evinize geliyor' sloganlı
turnuvada format değişikliği vardı. Eski turnuvaların aksine finallere
16 takım katıldı. Dörderli 4 grup halinde oynanan müsabakalarda
gruplarda ilk iki sırayı alanlar bir üst tura yükseldi. Takım sayısının
arttırılması ile Türkiye ilk kez bir Avrupa Futbol Şampiyonası
finallerinde mücadele etme hakkı kazandı.
96 finalinin adı
Almanya - Çek Cumhuriyeti'di. Almanya ile Çek Cumhuriyeti'nin Londra'da
Wembley Stadyumu'ndaki final mücadelesi nefesleri kesti. 90 dakikası
1-1 biten maçta son sözü uzatmalarda 'Altın gol' ile Almanya'nın
efsanesi Oliver Bierhoof söyledi. Bierhoff'un 95. dakikada attığı gol
Panzerlere 3. kez Avrupa Şampiyonluğu'nu tattırdı. 1976'da o zamanki
adlarıyla Batı Almanya ve Çekoslavakya yine finalde karşı karşıya
gelmiş penaltılar ile Çekler kupaya uzanmıştı. Bir anlamda EURO96
Almanya'nın Çekler'den rövanşı alması oldu.
1996 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI
KATILAN TAKIMLAR:
Bulgaristan
Hırvatistan
Portekiz
Romanya
Rusya
İskoçya
İspanya
İsviçre
Türkiye
Hollanda
İtalya
Almanya
Fransa
Danimarka
Çek Cumhuriyeti
İngiltere
ÇEYREK FİNAL:
İngiltere 0–0 (4-2) İspanya (Penaltılar)
Hollanda 0–0 (4-5) Fransa (Penaltılar)
Almanya 2–1 Hırvatistan
Çek Cumhuriyeti 1–0 Portekiz
YARI FİNAL:
Fransa 0–0 (5-6) Çek Cumhuriyeti (Penaltılar)
İngiltere 1–1 (5-6) Almanya (Penaltılar)
FİNAL:
Almanya 2–1 Çek Cumhuriyeti (Uzatmalar - Altın gol)
------------------------------
2000'de
UEFA Avrupa Futbol Şampiyonası yine bir ilke imza attı ve ev
sahipliğini iki ülke birden gerçekleştirdi. Belçika ve Hollanda'nın
ortaklaşa düzenlediği turnuvada kuşkusuz sürprizi yapan takımı
Portekiz'di. Portekiz'in grup maçlarında Almanya'yı 3-0 gibi farklı bir
skorla geçmesi turnuvaya damga vururken, Portekiz'e dur diyen takım
yarı finalde Fransa oldu. Yarı finalde Fransa uzatmalarda Portekiz'i
safdışı bırakarak finale yükseldi.
Finalde Fransa'nın rakibi
İtalya'ydı. Kupa Rotterdam'da, Hollanda'da oynanan final müsabakasının
90 dakikalık kısmında sahibini bulamadı. Uzatmalara giden maçta 103.
dakikada Trezequet'in kafa vuruşu 'Altın gol'ü Fransa hanesine yazdırdı
ve Fransa 1984'de uzandığı kupadan sonra ikinci kez Avrupa Şampiyonu
oldu.
2000 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI
KATILAN TAKIMLAR:
Belçika
Çek Cumhuriyeti
Danimarka
İngiltere
Fransa
Almanya
İtalya
Hollanda
Norveç
Portekiz
Romanya
Slovenya
İspanya
İsveç
Türkiye
Yugoslavya
ÇEYREK FİNAL:
Türkiye 0–2 Portekiz
İtalya 2–0 Romanya
Hollanda 6–1 Yugoslavya
İspanya 1–2 Fransa
YARI FİNAL:
Fransa 2–1 Portekiz (Altın gol) (Uzatmalarda)
İtalya 0–0 (3-1) Hollanda (Penaltılar)
FİNAL:
Fransa 2–1 İtalya (Altın gol)
---------------------
YENİLMEYEN TAKIM YUNANİSTAN
EURO
2004 Portekiz'de düzenlendi. UEFA Portekiz'in yaptığı organizasyon için
turnuva sonunda "Bu tarihe kadar yapılan en iyi turnuvaydı" dedi.
Gerçekten öyleydi. Portekiz hükümeti tüm turnuva için yaklaşık 4 milyar
euro harcadı. 10 adet son teknoloji ürünü stadyum yapıldı.
Muhteşem
bir açılış seranomisi ve ardından takımların heyecan dolu mücadeleleri
her futbolsever için altın değerindeydi. Portekiz'in ev sahipliğini
yaptığı turnuvada sürpriz bir takım vardı. Turnuva başında turnuvayı
kazanmasını kimsenin beklemediği Yunanistan sert ve gol yemeyen katı
defansif oyunu ile finale kadar geldi. Lisbon'da oynanan finalde
Yunanistan'ın rakibi Portekiz'di. Futbolları çıkışta olan iki takımın
mücadelesinde 57. dakikada Charisteas'ın golü Yunanistan'a tarihindeki
ilk Avrupa Şampiyonluğu'nu getirdi.
2004 AVRUPA FUTBOL ŞAMPİYONASI
KATILAN TAKIMLAR:
Bulgaristan
Hırvatistan
Çek Cumhuriyeti
Danimarka
İngiltere
Fransa
Almanya
Yunanistan
İtalya
Letonya
Hollanda
Portekiz
Rusya
İspanya
İsveç
İsviçre
ÇEYREK FİNAL:
Portekiz 2-2 (6-5) İngiltere (Penaltılar)
Fransa 0–1 Yunanistan
İsveç 0–0 (4-5) Hollanda (Penaltılar)
Çek Cumhuriyeti 3–0 Danimarka
YARI FİNAL:
Portekiz 2–1 Hollanda
Yunanistan 1–0 Çek Cumhuriyeti (Uzatmalar)
FİNAL:
Portekiz 0–1 Yunanistan
